همسفر تا بهشت

شايد در محيط اجتماع با مردمى روبه‏رو شده‏ايد كه با همه كس مى‏جوشند و گرم مى‏گيرند؛ تنها تلاششان اين است كه از اين راه، نظر سايرين را به خود جلب كنند و به اصطلاح، ارزش خويش را بالا ببرند، با آنكه اعماق قلبشان از مهر و عاطفه خالى است، زير پوشش مهر و محبت، چهره واقعى خود را پنهان مى‏سازند؛ به تملق و چاپلوسى و حسن خلق تصنعى متوسل مى‏شوند و به منظور ارضاى جامعه و برحسب مقتضيات، تظاهر به ارزش‏هاى واقعى را وسيله‏ اى مى‏دانند و با آن تجارت مى‏كنند و اين تمايل مرموز، تمام رفتار و كردار و انديشه‏ هايشان را در برمى‏گيرد، ولى فراموش مى‏كنند كه شخصيت و فضايل نفسانى، هزار بار بر عقيده ديگران نسبت به شخص برترى دارد و به هيچ وجه با يكديگر قابل مقايسه نيست.

وقتى انسان مى‏بيند كه كليه تلاش‏هاى اين گروه، به‏ جاى توجه به نداى وجدان، صرف ارضاى هواى نفس مى‏گردد، به خوبى پى مى‏برد كه آن‏ها تا چه اندازه گرفتار غريزه خودنمايى هستند.

آرا و نظرهاى ديگران بدين پايه از اهميت نمى‏رسد كه در نيك‏ بختى كسى تأثيرى داشته باشد؛ بايد همواره براى احساسات و نظرهاى مردم ارزشى در حد خود قائل شد و فهميد كه مايه خوش‏بختى در نهاد آدمى متمكن است، نه در نظرهاى ديگران وگرنه بشر با عادت به چنين انديشه‏ اى برده و اسير نظر سايرين مى‏شود و استقلال و حريت نفس را از دست مى‏دهد.

و آنگهى، در بيش‏تر موارد، قضاوت مردم نسبت به يكديگر متكى بر اصل منافع شخصى و غالبا غرض‏ آلود و نادرست است و براساس شرايط و مقتضيات تغيير مى‏كند؛ هرگاه اين نكته را به ياد آوريم، به ميزان ارزش داورى‏ هاى افراد، در اين خصوص به خوبى پى خواهيم برد.

بنابراين، اگر انسان در زندگى راه صحيحى انتخاب كند كه خوشايند ديگران نيست و او را به خاطر اتخاذ آن خطمشى اصولى مورد انتقاد قرار مى‏دهند، نبايد از گفتار بيهوده مردم دچار رنجى گران شود.

امير مؤمنان على- عليه السلام- فرمود:

«لا يسوئنك ما يقول الناس فيك، فانه ان كان كما يقولون كان ذنبا عجلت‏

عقوبته و ان كان على خلاف ما قالوا كانت حسنة لم تعملها[1]؛

مبادا از سخنانى كه ديگران درباره‏ات مى‏گويند، رنجيده‏خاطر شوى؛ زيرا اگر انتقاد آن‏ها به جاست (و تو شخصى بدكردارى)، به زودى به كيفر بدكردارى خود خواهى رسيد و اگر آن‏ها سخن خلاف واقع مى‏گويند، اين اجر و ثوابى است كه بى‏زحمت و رنج به تو رسيده است».[2]